‘ข้าวแช่รามัญ’มรดกศรัทธาใกล้เลือนหายตำนานอาหารศักดิ์สิทธิ์ที่ไม่ได้มีไว้แค่กินแต่เพื่อบูชาเทวดา
ข้าวแช่ เป็นอาหารมอญ นิยมทำ เพื่อถวายพระ ทำบุญ และส่งมอบให้ญาติผู้ใหญ่ในช่วงเทศกาลสงกรานต์ คนมอญเรียก ข้าวแช่ ว่า เปิงซังกราน เปิงแปลว่า ข้าว ซังกราน ก็คือเทศกาลสงกรานต์ รวมแล้วเปิงซังกราน คือ ข้าวที่ทำในเทศกาลสงกรานต์ที่เป็นอย่างนี้เพราะ ตำนาน เปิงซังกราน คือตำนานเดียวกับ ธรรมบาลกุมาร ที่ชนะตอบปริศนากบิลพรหม (ตำนานวันสงกรานต์) เริ่มตอนที่เศรษฐี พ่อของธรรมบาลไม่มีลูกเลยไปหุงข้าวบวงสรวงขอลูก ข้าวที่เศรษฐีหุงนี่เองคือ เปิงซังกราน ข้าวที่หุงแล้วได้ลูกมาเป็นต้นเรื่องของสงกรานต์
"ข้าวแช่” เป็นหนึ่งในวัฒนธรรมทางด้านอาหารของชุมชนชาวมอญในจังหวัดปทุมธานี สมัยโบราณจะถือเอาวันสงกรานต์เป็นวันขึ้นปีใหม่ เป็นเทศกาลที่มีความสำคัญเป็นอย่างยิ่ง โดยแต่ละบ้านจะมีการเตรียมงานกันเป็นเดือนๆ ตั้งแต่การทำความสะอาดบ้าน การเตรียมเสื้อผ้าชุดใหม่สำหรับสวมใส่ รวมไปถึงอาหารการกิน ซึ่งหนึ่งในนั้นคือ "ข้าวแช่” หรือที่ชาวมอญเรียกว่า "เปิงซังกราน” มีความหมายถึง "กินข้าวแช่” มีพิธีและขั้นตอนการทำมากมาย ก่อนจะทำต้องเตรียมวัสดุอุปกรณ์ให้พร้อม การหุงข้าวแช่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะของชาวมอญ บ่งบอกถึงความเชื่อ ภูมิปัญญา และมีคุณค่าต่อศาสนา วัฒนธรรมและครอบครัวมาก
การหุงข้าวแช่ต้องหุงกลางแจ้ง และนิยมทำในเทศกาลสงกรานต์เท่านั้น เมื่อถึงวันสงกรานต์ญาติมิตรที่อยู่ไกลๆ ก็จะกลับมาบ้านเพื่อทำข้าวแช่ไปทำบุญและตั้งศาลของบ้านขึ้นมาเพื่อเซ่นไหว้ท้าวกบิลพรหมในปีนั้นๆ อีกทั้งยังถือโอกาสนำข้าวแช่ไปให้ญาติผู้ใหญ่ที่เคารพนับถือและกราบไหว้ขอพรเป็นการแสดงการคารวะอีกด้วยซึ่งตามความคิดของชาวมอญนั้น
“การทำข้าวแช่เป็นสิ่งที่แฝงความเชื่อศักดิ์สิทธิ์ไว้” เพราะมักจะทำกันในช่วงสงกรานต์ เชื่อว่าเป็นข้าวสิริมงคลที่บริสุทธิ์สูง ทำขึ้นเพื่อบูชาเทวดาและนางสงกรานต์ โดยเชื่อกันว่า หากมุ่งหวังหรือปรารถนาสิ่งใด ก็สามารถตั้งจิตอธิษฐานขอได้ในผ่านการถวายข้าวแช่ ด้วยเหตุนี้ กรรมวิธีที่ทำ “ข้าวแช่รามัญ” จึงละเอียดลออและพิถีพิถันอย่างยิ่ง
